شناسۀ سوم ‌شخص مفرد به‌عنوان تکواژ صفر در کردی کلهری: تحلیلی صرفی واجی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه زبان انگلیسی و زبان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده

در کردی کلهری، شناسۀ سوم ‌شخص‌ مفرد در زمان گذشته به‌صورت تکواژ صفر بازنمایی می‌شود و تظاهر آوایی ندارد. با این وجود، شواهدی از حضور همخوان پایانی /d/ در برخی فعل‌های ماضی ساده و ماضی بعید وجود دارد، که این تصور را ایجاد می‌کند شناسۀ سوم‌ شخص ‌مفرد افزون‌بر تکواژ صفر، در برخی فعل‌ها دارای صورت متناوب /‑d/ باشد. پژوهش حاضر در تلاش است که به دلیل عدم رعایت اصل اقتصاد زبانی و توجیه‌ناپذیر بودن این تناوب صرفاً در مورد یک شناسه، تحلیلی ارائه دهد که در آن فرض وجود این تناوب کنار گذاشته شود، و این احتمال را بررسی می‌کند که در آن، همخوان /d/ نه به شناسه، بلکه به تکواژ ماقبل شناسه (پسوند گذشته‌ساز یا پی‌بست فعلی) اختصاص دارد. تحلیل داده‌ها به‌روشی توصیفی‑تحلیلی و در چارچوب انگارۀ توالی هماهنگ از نظریۀ بهینگی متوالی انجام گرفت. داده‌ها ازطریق ۱۵ ساعت مصاحبه با ۱۰ گویشور کردی کلهری ساکن شهرستان‌های گیلان‌غرب و اسلام‌آبادغرب گردآوری شدند. پس از بررسی و تحلیل داده‌ها، نتایج نشان داد فرض تعلق /d/ به تکواژ ماقبل شناسه، هم با اصل اقتصاد زبانی متناسب است و هم با شواهد برون‌پیکره‌ای هماهنگی دارد. عدم حضور /d/ در افعالِ غیر از سوم‌ شخص ‌مفرد  حاصل روابط تسلط *VndvpV,*ɪ̯e>>Onset>>max و *VndvpV, Ocp[+high]$>>Onset>> max است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Third Person Singular Verbal Ending as a Zero Morpheme in Kalhori Kurdish: A Morphophonological Analysis

نویسندگان [English]

  • Mehdi Fattahi
  • Tahereh Jafari
Department of English Language and Linguistics, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran
چکیده [English]

In Kalhori Kurdish, the third‑person singular marker in the past tense is represented as a zero morpheme and has no phonetic realization. Nevertheless, evidence of a final consonant /d/ appears in some verbs in the simple past and past perfect, creating the impression that the third‑person singular marker, in addition to the zero morpheme, has an alternating form /d/ in certain verbs. The present study argues that, because such an alternation would violate the principle of economy and would be unjustified if restricted to only one agreement marker, the assumption of this alternation should be abandoned. This study, instead, explores the possibility that the consonant /d/ belongs not to the agreement marker but to the morpheme preceding it (the past‑tense suffix or a verbal clitic). The data were analyzed using a descriptive‑analytical method within the framework of Harmonic Serialism in Optimality Theory. The data were collected through 15 hours of interviews with 10 Kalhori Kurdish speakers residing in the counties of Gilan‑e Gharb and Eslamabad‑e Gharb. The analysis shows that attributing /d/ to the morpheme preceding the agreement marker is both consistent with the principle of economy and supported by external evidence. The absence of /d/ in verbs other than the third‑person singular results from the dominance relations *VndvpV,*ɪ̯e >> Onset >> Max and *VndvpV, Ocp[+high]$ >> Onset >> Max.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Harmonic Serialism
  • Kalhori Kurdish
  • Serial OT
  • Third-Person Singular Marker
  • Zero Morpheme

مراجع

احمدی گیوی، حسن و انوری، حسن (۱۳۹۰). دستور زبان فارسی ۱. تهران: نشر فاطمی
احمدی، مهران، زاهدی، محمدصدیق و وحید غلامی. (۱۳۹۸). التقای واکه ها و رفع آن در کردی میانه.  مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران. ۷(۳)، ۱-۱۵. https://jlw.razi.ac.ir/article_1081_95a169102bf74067c297aa8afc318ae2.pdf
اختیاری، زهرا. (۱۴۰۴). اختلاف شناسه‌های ماضی و مضارع در گویش خانیکی و تفاوت شکل و جایگاه آن با فارسی معیار. زبان فارسی و گویش‌های ایرانی،۱۰(۱)، ۱۰۵-۱۳۰. doi: 10.22124/plid.2025.29857.1712
جعفری، طاهره. (۱۴۰۳). بررسی صورت‌های متناوب تکواژهای وابسته در کردی کلهری: تحلیلی در نظریة‌ بهینگی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی. دانشگاه رازی. 
جعفری، طاهره و مهدی فتاحی. (۱۴۰۳). حرکت تکواژ به‌عنوان راهکار رفع التقای واکه‌ها در کردی کلهری: تحلیلی در نظریۀ بهینگی. زبانشناسی و گویش های خراسان،۱۶(۴)، ۸۷‑۱۱۰.  Doi: 10.22067/jlkd.2024.89859.1275
جعفری، طاهره و فتاحی، مهدی. (۱۴۰۴). اولویت در انتخاب راهکارهای رفع التقای واکه‌ها: تحلیلی بهینگی از واژه‌بست‌های کُردی کلهری. علم زبان، ۱۲(۲۱)، ۱۶۹-۲۰۴ . doi: 10.22054/ls.2024.80126.1664
دهقان،  مسعود و صابری، کورش. (۱۳۹۹). ساخت تأکید در کردی. مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران، ۸(۱)، ۱-۱۳. doi: 10.22126/jlw.2019.4567.1352
سلامی، عبدالنبی. گنجینۀ گویش‌‌شناسی فارس، تهران: نشر آثار. ۱۳۸۶.
فتاحی، مهدی. (۱۳۹۰). فرایندهای صرفی-واجی در کردی کلهری. پایان‌نامة کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی. دانشگاه علامه طباطبایی.
فتاحی، مهدی و کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه. (۱۳۹۲). فرایند حرکت تکواژ به دلایل صرفی- واجی: بررسی نمونه‌ای در کردی کلهری. پژوهشهای زبانی، ۴(۲)، ۱۲۱-۱۴۰. Doi: 10.22059/jolr.2014.50276
فتاحی، مهدی. (۱۳۹۴). واج‌شناسی فعل در کردی: تحلیلی در نظریۀ بهینگی. رسالۀ دکتری زبان‌شناسی همگانی. دانشگاه تهران.
فتاحی، مهدی. (۱۴۰۱). بررسی تغییرات واجی واکه پیشوند منفی‎ساز کردی کلهری پیش از غلت: تحلیلی در بهینگی متوالی. مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران.۱۰(۳)، ۸۷‑۶۷. doi: 10.22126/jlw.2021.6659.1563
فتاحی مهدی، جواهری لادن (۱۴۰۱). تیرگی واج‌شناختی در فارسی کرمانشاهی: بررسی نمونه‌ای براساس نظریه بهینگی ـ زنجیره‌های گزینه‌ای. جستارهای زبانی. ۱۳ (۲) :۳۳-۶۹
فتاحی، مهدی. (۱۴۰۲). حذف و همگونی واکه پیشوند التزامی/امری در کردی کلهری: تحلیلی در نظریه بهینگی. مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران، ۱۱(۲)، ۷۶-۵۹   doi: 10.22126/jlw.2022.8157.1656
فتاحی، مهدی. (۱۴۰۳). ماهیت ویژگی تدریجی‌بودن تغییرات مشخصه‌های جایگاه تولید واکه‌ها در بهینگی متوالی با تکیه بر شواهدی از سه زبان ایرانی. مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران. ۱۲(۳)، 99‑85. doi: 10.22126/jlw.2024.9744.1733
فتاحی، مهدی و جعفری، طاهره. (۱۴۰۴). تاثیر بافت واجی بر گوناگونی آزاد: بررسی نمونه‌ای از شناسه‌ها در کردی کلهری. پژوهش‌های زبان‌شناسی: نظریه و کاربرد، ۴(۲)، ۱۳۳-۱۴۹  doi: 10.22034/jls.2024.141616.1127.
فتاحی، مهدی، جعفری، طاهره و احمدی ورمزانی، سمیرا. (۱۴۰۴). پیامدهای نرم‌شدگی همخوان /b/ آغازین فعل فارسی کرمانشاهی. پژوهش های زبان شناسی تطبیقی.  ()، - .  doi: 10.22084/rjhll.2025.31106.2377
کرمی، الهام، تفکری رضایی، شجاع و قیطوری، عامر. (۱۳۹۹). بررسی فرایند تبدیل در کردی کلهری. زبان‌شناسی و گویش‌های ایرانی، ۵(۱)،۱۵۴‑۱۳۵  doi: 10.22099/jill.2020.37691.120.
کریمی، یادگار و نجفی، الهه. (۱۳۹۶). ساخت الحاقی: توصیف و پیامدهای نظری. نشریه پژوهش های زبان شناسی، ۹(۱)، ۹۹-۱۲۰. doi: 10.22108/jrl.2017.86362.0
میرزابیگی، مسعود، گوهری، حبیب، خوشبخت، طیبه و عزیزی فر، اکبر. (۱۳۹۹). بررسی ترکیبی‌/تحلیلی‌بودگی مقوله‌های تصریفی فعل در گویش کردی خزلی. مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران. ۸(۳)، ۹۱-۱۰۸. doi: 10.22126/jlw.2020.3737.1243
Ahmadi Givi, H., & Anvari, H. (2011). Dastur‑e zaban‑ Farsi (vol.1). Tehran: Fatemi Publication.
McCarthy, J. J. (2008). Doing Optimality Theory. Malden, MA; Oxford, UK: Blackwell.
Prince, A. & Smolensky, P. (2004) Optimality Theory: Constraint Interaction in Generative Grammar. Malden, MA, & Oxford: Blackwell. [Revision of 1993 technical report, Rutgers University Center for Cognitive.
زبان‌شناسی و گویش‌های ایرانی
دوره 10، شماره 4
اسفند 1404
صفحه 117-132

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 01 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری: 20 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش: 05 تیر 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار