فرایند واجی نرم‌شدگی در وام‌واژه‌های عربی دخیل در زبان روسی؛ چارچوب نظریۀ بهینگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان روسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، تهران، ایران

2 بخش زبان های خارجی و زبان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده

یکی از فرایندهای ورود واژه‌­های جدید در زبان­‌های دنیا پدیده وام‌­گیری است. در طی این پدیده، بر اثر تماس زبانی، واژه‌­ای از زبان وام­‌دهنده وارد زبان پذیرا می­شود. به دلیل تفاوت­های واج­آرایی و قواعد واج­شناختی گوناگونی که بر زبان­ها حاکم است، وام­واژه­ها در طی این انتقال دچار تغییراتی می­شوند تا با ساختار زبان پذیرا هماهنگ شوند. وام‌­واژه‌­های عربی نیز برای آن­که وارد زبان روسی شوند لازم است از صافی نظام واجی این زبان عبور کنند تا با قواعد واج‌­شناختی آن هماهنگ شوند. در این پژوهش، فرایند نرم‌­شدگی در وام‌­واژه‌­های عربی موجود در زبان روسی در چارچوب نظریۀ بهینگی بررسی شده است. در این پژوهش توصیفی-تحلیلی، جهت استخراج وام­‌واژه‌­های عربی دخیل در زبان روسی از فرهنگ لغات بیگانه روسی چاپ سال ۱۹۸۴ (ویرایش هفتم) به تألیف اسپیرکین[1] و همکاران استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می­دهد که از 149 وام­‌واژه مورد بررسی که به روش نمونه‌گیری کامل استخراج شدند، تعداد 29 واژه دست‌خوش انواع فرایندهای نرم‌شدگیِ سایشی­‌شدگی، واکدارشدگی، تشدیدزدایی و حذف شده‌اند. در یک نگاه کلی، زبان روسی در مواجهه با وام‌­واژه­‌ها از دو راهبرد حذف هم‌خوان بیگانه یا جایگزینی آن با نزدیکترین هم‌خوان موجود در زبان روسی از نظر جایگاه تولید، بهره برده است که برخی از این تغییرات نمونه­‌هایی از فرایند نرم­‌شدگی هستند.
 
[1] A. G. Spirkin

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Lenition in Arabic Loanwords Borrowed into Russian Language; the Optimality Theory Framework

نویسندگان [English]

  • Maryam Moradi 1
  • Sakineh Navidi-Baghi 2
1 Department of Russian Language, Faculty of Arts and Humanities, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
2 Department of Foreign Languages and Linguistics, Faculty of Arts and Humanities, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده [English]

One of the ways new words enter the world's languages is borrowing. Through this phenomenon, a word from the donor language enters the recipient language due to language contact. Due to differences in phonotactics and the various phonological rules that govern languages, loanwords undergo changes during this transfer to adapt to the structure of the recipient language. Arabic loanwords, likewise, must undergo the filtering of the Russian phonological system in order to be incorporated, so as to conform to its phonotactic and phonological rules. In this research, the process of lenition in Arabic loanwords in Russian language has been examined within the framework of Optimality Theory. The data for this descriptive-analytical study have been extracted from the "Dictionary of Foreign Words in Russian" compiled by Spirkin and his colleagues. The results of the study show that out of 149 loanwords examined, which were extracted through complete sampling, 29 words have undergone various types of lenition processes: spirantization, voicing, degemination, and deletion. In a general overview, the Russian language employs two strategies: deleting the foreign consonant or replacing it with the closest consonant available in Russian in terms of place of articulation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Russian language
  • Arabic language
  • Borrowing
  • Lenition
  • Optimality Theory

مراجع

آرلاتو، آنتونی (1981). در آمدی بر زبان­شناسی تاریخی. ترجمه: یحیی مدرسی (1383). تهران: انتشارات سمت.
ثمره، یدالله (1378). آواشناسی زبان فارسی: آواها و ساخت آوایی هجا.ویراسته ی رضا نیلی پور. امید طبیب زاده. تهران: مرکز نشر داانشگاهی.
جم، بشیر (1388). نظریۀ بهینگی و کاربرد آن در تبیین فرایندهای واجی زبان فارسی. رساله دکتری. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
صرامی، ولی الله (1402). «تحول فرایند تضعیف در گویش خلخالی (دِرَو) از ایرانی باستان تا به امروز: بر پایه ی نظریه ی بهینگی». فصلنامۀ پازند. سال 17. شماره 62. صص. 54-39.
عامری، حیات (1395). «وام واژه های عربی در فارسی، بررسی تحولات آوایی و معنایی».  دو فصلنامه مطالعات تطبیقی فارسی -عربی، سال 1. شماره 2. صص87-97.
کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه (1385). واج­شناسی: رویکردهای قاعده بنیاد. تهران: سمت.
کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه و افتخارسادات هاشمی (1394). «انطباق واجی واکه های وام واژه های زبان عربی در فارسی. رویکرد بهینگی». دوماهنامه جستارهای زبانی. د. 6. ش. 6. صص. 257-229.  
کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه، فردوس آقاگل­زاده، و سکینه نویدی باغی (1393). «بررسی قانون مجاورت هجا در واژه های بسیط زبان فارسی». مجله زبانشناسی و گویش های خراسان، دوره 6، شماره 10، صص 49-25.
مدرسی قوامی، گلناز (1394). فرهنگ توصیفی آواشناسی و واج شناسی. تهران: انتشارات علمی.
نغزگوی کهن، مهرداد (1393). فرهنگ توصیفی زبان­شناسی تاریخی. تهران: انتشارات علمی.
نغزگوی کهن، مهرداد (1404). زبان­شناسی تاریخی. تهران: انتشارات آگه.
ولی پور، علیرضا (1393). آواشناسی زبان روسی. تهران: انتشارات سمت.
ولی پور، علیرضا و محمد جمال زاد (1401). «بررسی ویژگی‌های صوت‌شناختی همخوان‌های سایشی در زبان روسی در بیان دانشجویان فارسی زبان ایرانی و مقایسه آن با زبان معیار». پژوهش های زباشناختی در زبان های خارجی. دوره 12، شماره 3، صص. 238-256.
هایمن، لاری م. (1975). نظام آوایی زبان. نظریه و تحلیل. ترجمه: یدالله ثمره (1368). تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
Al-Kadimi, Mahmood G. Ch. (2010). Arabic borrowing in the Russian Language. Voronezh State University Bulletin. Series of Linguistics and Intercultural Communication, No. 1, 75-77. [In Russian]
Bakhtiyarova, Alfira N. (2016). On the issues of phonetic development of Arabisms in the Bashkir language, Vestnik of the Bashkir University. 1 (4). 763-768. [In Russian].
Bakhtiyarova, Alfira N. & Flyuza G.Fatkullina (2015). Arabic loanwords in the lexical system of the Russian language. Journal of "Philological Sciences". 2. 6124-6128. [In Russian]. https://fundamental-research.ru/ru/article/view?id=38632 (Date of access: 28.10.2024).
Crosswhite, Katherine (1997). Avoidance of Homophony in Trigrad Bulgarian Vowel Reduction. Paper presented at Southwestern Workshop on Optimality Theory, University of California, Los Angeles.
Dell, François, & Mohamed Elmedlaoui (1985) “Syllabic Consonants and Syllabification in Imdlawn Tashlhiyt Berber,” Journal of African Languages and Ling. 7, 105-130.
Kirchner , Robert (1998). An Effort- Based Approach to Consonant Lenition .Doctoral dissertation. Los Angeles: University of California.
Kirchner , Robert (2004). "Consonant Lenition.". In: Bruce Hayes (Eds.), PHONETICALLY Based Phonology.  Robert Kirchner, and Donca Steriade. Cambridge: Cambridge University Press, pp.313-345.
McCarthy, John (2002). A Thematic Guide to Optimality Theory; Cambridge: Cambridge University Press.
Moradi, Maryam & Zohreh Ghorbani-Madavani (2020). Analysis of the semantic narrowing of Arabisms included in the Russian language. Journal of “Theory of Language and Intercultural Communication” of Kursk State University, 1 (36). 206-214. [In Russian].
Reztsova. Vera V. (2011). Lexical-thematic classification of Arabisms in the Russian language. Material presented at the III Russian students’ electronic scientific conference "Student Scientific Forum 2011, Astrakhan State University, Astrakhan, Russia. Fundamental research. 2 (27). 6124-6128. [In Russian] https://scienceforum.ru/2011/article/2011001521
Siraziyev,  Ilgiz  I. (2002). The Arabic layer of the vocabulary of the modern Tatar literary language, abstract of the dissertation for the degree of PhD. In Philological Sciences. Kazan: Kazan Federal University. [Unpublished doctoral thesis].  [In Russian]. https://dspace.kpfu.ru/xmlui/handle/net/167177
Spirkin, Alexander G., Igor A. Akchurin, Regina S. Karpinskaya, Ivan V. Lekhin, Slava M. Lokshina, Fedor N. Petrov & Lev S. Dhaumiyan (1984). Slovar' inostrannyh slov [Dictionary of foreign words]. Moscow: Russian Language. [In Russian].
زبان‌شناسی و گویش‌های ایرانی
دوره 11، شماره 2
شهریور 1405
صفحه 67-88

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 10 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری: 14 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش: 09 مهر 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار