درباره ‌واژه‌های اهورایی و اهریمنی (قطب‌های دوگانۀ واژه‌شناسی در گویش لارستانی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان ، ایران.

چکیده

شواهد زبان‌شناسی تاریخی حاکی از کاربرد دو نوع واژه در آثار کتبی و نمودهای شفاهی زبانی عامه (انتقال‌یافته به‌طریق شفاهی)، به‌جامانده از مردمان جهان کهن است؛ واژه‌های مذکور خاص جهان نیکی و جهان بدی بوده و در زبان‌های باستان و میانه وجود داشته و به طریق شفاهی به دوره نو نیز انتقال‌یافته‌اند. نظریه کاربرد واژگان دو قطبی برای آن‌چه به اهورامزدا و اهریمن وابسته بوده، از دیرگاه در اندیشۀ زبان‌شناسان اوستاپژوه مطرح‌بوده‌ و از دیدگاه‌های مختلفی قابل بررسی است. مردم‌شناسی و انسان‌شناسی در زمرۀ این رویکردها هستند. در پژوهش حاضر، با هدف پیوند برخی واژه‌های دو قطبی با اندیشه‌های فردی و اجتماعی، به مطالعۀ سرنمون‌های وابسته به حیوانات، گیاهان و انسان در گویش لارستانی پرداخته‌شده‌است. این واژگان‌ در طول تاریخ، برای مدلول‌های خاصی، مبتنی بر نگرش‌های دینی و فرهنگی و اجتماعی قوم برگزیده‌شده‌اند. کاربرد این عناصر زبانی ریشه در ثنویت دینی و موارد دیگری داشته و کمتر شناخته‌شده‌اند. در پژوهش حاضر با روش تلفیقی میدانی ـ اسنادی از نوع کتابخانه‌ای، این نوع واژگان در گویش لارستانی بررسی‌شده‌است. یافته‌های تحقیق نشان‌می‌دهد که انتخاب یک واژۀ مناسب برای مدلول خاص، در فرهنگ‌های پیش از اسلام، به‌ویژه زرتشتی، متأثر از عوامل متعددی از جمله دین، عاطفه و احساس، جنسیت، عامیانه‌پنداری و مانند آن بوده که در دو حوزۀ فردی و جمعی قابل دسته‌بندی هستند. این واژگان گاه نشان‌دار و گاه بی‌نشان هستند؛ گاهی نیز متناظر دارند و گاه بی‌متناظر به‌کاررفته‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

About the Words “Ahuric ” and “Ahrimanic” (The Dual Poles of Terminology) in the Larestani Dialect

نویسنده [English]

  • Sakineh Abbasi
- Assistant Professor of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan. Iran.
چکیده [English]

Historical linguistic and archaeological evidence indicates the use of two types of words in written works and oral manifestations of the vernacular (orally transmitted) left over from the peoples of the ancient world; the aforementioned words were specific to the world of good and the world of evil, and existed in ancient and medieval languages, and were also transmitted orally to the modern era. The theory of the use of bipolar words for things related to Ahura Mazda and Ahriman has long been a topic of discussion among linguists and can be examined from various perspectives. Anthropology and anthropology are among these approaches. In the present study, with the aim of linking some bipolar words with religion and mythology, the study of examples related to animals, plants, and humans in the Larestani dialect has been conducted. These words have been chosen throughout history for specific meanings based on the religious, cultural, and social attitudes of the people. The use of these words has its roots in religious dualism and other issues and is less well known. The present study has examined these types of words in the Larestani dialect using a combined field-documentary method of library type. The findings of the research show that the selection of an appropriate word for a specific signified in pre-Islamic cultures, especially Zoroastrian, was influenced by several factors, including religion, emotion and feeling, gender, slang, and the like, which can be categorized into two domains: individual and collective. These words are sometimes marked and sometimes unmarked; sometimes they are used in correspondence and sometimes inconsistency.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Terminology
  • Dual Oppositions
  • Human
  • World
  • Zoroastrian Religion
  • Larestani Dialect
ابوالقاسمی، محسن (1374) تاریخ زبان فارسی. چاپ دوم. تهران: سمت.
باقری، مهری (1379) مقدمات زبان‌شناسی. تهران: سمت.
باطنی، محمدرضا (1379) توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی، تهران: امیرکبیر.
بهار، مهرداد (1375) پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: آگه.
بهرامی‌خورشید، سحر (1400) دستور شناختی (مبانی نظری و کاربست آن در زبان فارسی). تهران: سمت.
پراپ، ولادیمیر (1368) ریخت‌شناسی قصه‌های پریان. ترجمه فریدون بدره‌ای، تهران: طوس.
پورداوود، ابراهیم (1380) فرهنگ ایران باستان. تهران: اساطیر.
تفضلی، احمد (1398) مینوی خرد. تهران: توس.
خنجی، لطفعلی (1378) دستور زبان لارستانی (بر مبنای زبان خنجی). شیراز: حافظ.
دادگی، فرنبغ (1385) بندهش. گزارش مهرداد بهار. تهران: توس.
دریایی، تورج (1386) شاهنشاهی ساسانی. ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، تهران: ققنوس.
رضایی باغ‌بیدی. حسن (1380). بازنگری واژه‌های اهریمنی و اهورایی در اوستا. نامۀ فرهنگستان. 5 (2)، صص 68-76.
رضی، هاشم (1385) گاه‌شماری و جشن‌های ایران باستان. تهران: فروهر.
زادسپرم (گزیده‌ها). (1366) ترجمه محمدرضا راشد محصل، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
زندی، بهمن و بهزاد احمدی (1395) نام‌شناسی اجتماعی ـ شناختی؛ حوزۀ نوین مطالعات میان‌رشته‌ای. فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 9 (1). صص 99-127. https://doi.org/10.22631/isih.2017.2571.2972
زندی، بهمن، فاطمه یوسفی‌راد و فاطمه متشرعی (1399) نام‌شناسی از منظر زبان‌شناسی اجتماعی با تأکید بر بافت کاربرد ـ بنیاد. دوفصلنامۀ علمی شناخت اجتماعی. 2 (18). صص 193-212. Doi: 10.30473/sc.2021.57925.2660
سلدون، رامان و پیتر ویدنسون (1377) راهنمای نظریه ادبی. ترجمه عباس مخبر، تهران: طرح نو.
شاکد، شائول (1397) تحول ثنویت. ترجمۀ احمدرضا قائم‌مقامی. تهران: نشر ماهی.
فروید، زیگموند (1363) توتم و تابو. ترجمه ایرج پورباقر، تهران: آسیا.
لارستان. (1405) بانک اطلاعات تقسیمات کشوری، قابل دسترس در
https://web.archive.org/web/20140724132759/http://portal2.moi.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=8f931308-c67e-4cf4-a5e7-3c1bbb1a6f32
لوی‌برول، لوسین (1390) کارکرد ذهن در جوامع عقب‌مانده. ترجمۀ یدالله موقن، تهران: هرمس.
موله، ماریان (1356) ایران باستان. ترجمه ژاله آموزگار. تهران: توس.
مینوی خرد. (1364) ترجمه احمدرضا تفضلی. تهران: توس.
وندیداد. (1385) ترجمه و تصحیح هاشم رضی. تهران: بهجت.
هینلز، جان راسل. (1368) شناخت اساطیر ایران. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی. تهران: چشمه.
یسنا. (1312) ترجمه ابراهیم پورداوود. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
یشت‌ها. (1370) ترجمه ابراهیم پورداوود. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
Borjian, H. (2024). The Khonji Dialect of Lārestān . Journal of Iranian Linguistics, 1(1), 90-117.
Frachenberg. L.J. (1908) Etimological Studies in Ormazdian and Ahrimanian Words in Avesta. Espiecial Memorial Volome. ED by J.J. Modi. Bombay. Pp 261-269.
Gray, L.H. (1927) The Ahurian and Daevian Vocabularies in the Avesta. Journal of the Royal Asiatic Society. Pp 431-439.
Grondlares, S. Geerarts, D and Speelman, D. (2007) A Case for a Cognitive Corpus Linguistics. Ed by M. Gonzales – I. Marqez and Others. In Methods and Cognitive Linguistics. Amesterdam: John Benjamins. Pp 149-169.L
Strauss, C.L. (1967) Structuak Antropology. Trans by C. Jacobson and B.G. Schoef, London: Allen Lane.