بررسی افعال وجهی در زبان گیلکی بر مبنای چارچوب پالمر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه زبان‌شناسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

چکیده

افعال وجهی ابزاری برای بیان امکان، ضرورت، اجبار، اجازه، احتمال، قصد، تعهد، تمایل و شجاعت است که نگرش گوینده را نسبت به شخص، شیء، رویداد یا شرایطی بیان می‌نماید. هدف این پژوهش، شناسایی و توصیف افعال وجهی در زبان گیلکی با استفاده از رویکردی توصیفی-تحلیلی است و به‌منظور تحلیل و تبیین دقیق عملکرد این افعال، از چارچوب نظری پالمر (2001) بهره گرفته شده است؛ چارچوبی که افعال وجهی را بر مبنای معنا به دو دستۀ اصلی وجهیت گزاره‌ای و وجهیت رویدادی تقسیم‌ می‌کند. این پژوهش که از طریق مصاحبه با 5 شرکت‌کننده و توصیف و تحلیل داده‌ها انجام شد، نشان می‌دهد که افعال وجهی زبان گیلکی که شامل «واستن /vɑstən/ ، باید، بایستی /bɑːjəsti/  یا /bɑː/ ،  شایستن /ʃɑːstən/ ، توانستن /tunəstən/ شرقی) /tɑːnəstən/ (غربی) ، خواستن /xɑːstən/ ، یاریدن یا یارستن /jɑːrəstən/ و بودن/be/ از مصدر/buːstən/ » می‌شود را نمی‌توان به‌طور قاطع در یکی از دسته‌بندی‌های پالمر (۲۰۰۱) قرار داد؛ چرا که به تصریح خود او، نقش بافت باعث شکل‌گیری طیفی پیوسته میان این دسته‌ها می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

An Analysis of Modal Verbs in Gilaki Based on Palmer’s Framework

نویسندگان [English]

  • Maryam Zaryabi
  • Farideh Haghbin
PhD Student, Linguistics Department, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Modal verbs serve as tools for expressing possibility, necessity, obligation, permission, probability, intention, commitment, inclination, and courage, thereby reflecting the speaker’s attitude toward a person, object, event, or circumstance. This study aims to identify and describe modal verbs in the Gilaki language using a descriptive-analytical approach. To analyze and explain the precise function of these verbs, Palmer’s (2001) theoretical framework has been adopted, which categorizes modal verbs semantically into two main domains: propositional modality and event modality. Conducting interviews with five participants followed by data description and analysis, this study demonstrates that Gilaki modal verbs which include /vɑstən/ (to want/must), /bɑː/ or /bɑːjəsti/ (must/should), /ʃɑːstən/ (to be possible/worthy), /tunəstən/ (Eastern dialect) /tɑːnəstən/ (Western dialect) (to be able to), /xɑːstən/ (to want/wish), /jɑːrəstən/ (to dare/afford), and /be/ from the infinitive /buːstən/ (to be/become) cannot be rigidly placed into a single category within Palmer’s (2001) taxonomy. Indeed, as Palmer himself asserts, the role of context creates a continuous spectrum (a continuum) between these categories.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Context
  • Gilaki language
  • Modal verbs
  • modality
  • Palmer’s framework

مراجع

ابوالقاسمی، محسن.(1403). ماده‌های فعل‌های فارسی دری، تهران: ققنوس.  
افشار، شایان. (1396). بن‌مایه‌ی مصدرهای زبان فارسی، تهران: مروارید.
پورهادی، مسعود.(1396). توصیف ساختمان فعل و مصدر در زبان گیلکی، رشت: فرهنگ ایلیا.
تجربه‌کار عربانی، فاطمه. منشی‌زاده، مجتبی،سبزعلیپور، جهاندوست. (۱۴۰۲). بررسی دستوری‌شدگی فعل وجهی vasten در گیلکی. نشریه پژوهش‌های زبان‌شناسی تطبیقی، ۱۳(۲۵)، ‏171–157.‏
حق‌بین، فریده .(1370). تجزیه و تحلیل ساخت‌های واژگانی فعل در زبان فارسی بر مبنای دستور گسترده معیار، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
چنگیزی، احسان. (1400). وجه‌نمایی در زبان فارسی میانه. مطالعات ایرانی، 20(39)، 57–87. https://doi.org/10.22103/jis.2021.16644.2086
داوری، شادی. نغزگوی‌کهن، مهرداد. (1396). افعال معین در زبان فارسی. رویکرد دستوری‌شدگی. تهران: نشر نویسه پارسی.
رحیمیان، جلال. (1390). جنبه‌های صوری و معنایی عناصر وجهی در جمله‌های فارسی. زبان و زبان‌شناسی، 7(13)، 50–33.
https://www.magiran.com/p1150624
رحیمیان، جلال، عموزاده، محمد. (۱۳۹۱). افعال وجهی در زبان فارسی و بیان وجهیت. پژوهش‌های زبانی، 4(1)، ۲۱–۴۰. doi: 10.22059/jolr.2013.35922
صبوری، نرجس‌بانو. شریفی، شهلا. (1400). بررسی معنایی فعل‌های وجهی گیلکی (گونه سیاهکلی). زبان فارسی و گویش‌های ایرانی، 6(12)، 81–107. https://doi.org/10.22124/plid.2022.20678.1562
صبوری، نرجس‌بانو .روشن، بلقیس. ( ۱۴۰۳) فعل‌های وجهی غیرشخصی فارسی میانۀ زردشتی. فصلنامۀ علمی زبان‌پژوهی دانشگاه الزهرا (س)، ۱۶(۵۱)، ۱۶۵–۱۳۹doi: 10.22051/jlr.2021.35465.2011
کنت، رونالد. (1384). فارسی باستان: دستور زبان، متون، واژه‌نامه. ترجمۀ سعید عریان. تهران: پژوهشکدۀ زبان و گویش. سازمان میراث فرهنگی.
منصوری، یدالله. (1402). فرهنگ ریشه‌شناختی افعال زبان فارسی، تهران: آوای خاور.
نقی‌زاده، محمود؛ توانگر، منوچهر؛ و عموزاده، محمد. (۱۳۹۰). بررسی مفهوم ذهنیت در افعال وجهی در زبان فارسی. مجلۀ پژوهش‌های زبان‌شناسی، ۳(۱)، ۱–۲۰.
یوسف‌پور، محمدکاظم و همکاران.(1403). گیله‌خط، رشت: فرهنگ ایلیا.
Bybee, J. L., Perkins, R., & Pagliuca, W. (1994). The evolution of grammar: Tense, aspect, and modality in the languages of the world. University of Chicago Press.
Coates, J. (1983). The Semantics of the Modal Auxiliaries. London: Croom Helm.
De Haan, F. (2006). Typological approaches to modality. In W. Frawley (Ed.), The expression of modality (pp. 27–69). Mouton de Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783110197570.27
Halliday, M.A.K. (1970). Functional Diversity in Language as seen from a Consideration of Modality and Mood in English. Foundations of Language, International Journal of Language and Philosophy, Vol. 6(3), pp. 322–361. URL: http://www.jstor.org/stable/25000463 
Lyons, J. (1977). Semantics, Vol 2. Cambridge: Cambridge University Press.
Palmer, F. R. (1986). Mood and Modality. Cambridge: Cambridge University Press.
Palmer, F. R. (1997). The English Verb(Second Edition). Longman Linguistics Library.
Palmer, F. R. (1990). Modality and the English Modals. London, Longman.
Palmer, F.R. (2001). Mood and Modality (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
Nuyts, J., & van der Auwera, J. (2016). Analyses of the Modal Meaning, The Oxford handbook of modality and mood. Oxford University Press.
Nuyts, J. (2001). Epistemic modality, language, and conceptualization: A cognitive-pragmatic perspective. John Benjamins Publishing Company.
Rahimian, J. (1995). Clause Types and other Aspects of Clause Structure in Persian: a Study Oriented towards Comparison with English. Doctoral dissertation, Queensland University, Brisbane.
Rix, H. (2001). Lexicon der Indogermanischen Verben. Wiesbaden: Reichert.
Stilo, D. (2001). GILAN ix. Gilaki Language. In Encyclopaedia Iranica, Vol. X, Fasc. 6, pp. 660-668.
https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-x/
زبان‌شناسی و گویش‌های ایرانی
دوره 11، شماره 1
فروردین 1405
صفحه 63-90

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 24 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری: 13 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش: 18 شهریور 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار