دانشگاه شیراز زبان‌شناسی و گویش‌های ایرانی 2538-3574 10 4 2026 02 20 Third Person Singular Verbal Ending as a Zero Morpheme in Kalhori Kurdish: A Morphophonological Analysis شناسۀ سوم ‌شخص مفرد به‌عنوان تکواژ صفر در کردی کلهری: تحلیلی صرفی واجی 117 132 8776 10.22099/jlil.2026.56201.1474 FA مهدی فتاحی گروه زبان انگلیسی و زبان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران طاهره جعفری گروه زبان انگلیسی و زبان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران Journal Article 2026 05 22 <strong>In Kalhori Kurdish, the third‑person singular marker in the past tense is represented as a zero morpheme and has no phonetic realization. Nevertheless, evidence of a final consonant /d/ appears in some verbs in the simple past and past perfect, creating the impression that the third‑person singular marker, in addition to the zero morpheme, has an alternating form /d/ in certain verbs. The present study argues that, because such an alternation would violate the principle of economy and would be unjustified if restricted to only one agreement marker, the assumption of this alternation should be abandoned. This study, instead, explores the possibility that the consonant /d/ belongs not to the agreement marker but to the morpheme preceding it (the past‑tense suffix or a verbal clitic). The data were analyzed using a descriptive‑analytical method within the framework of Harmonic Serialism in Optimality Theory. The data were collected through 15 hours of interviews with 10 Kalhori Kurdish speakers residing in the counties of Gilan‑e Gharb and Eslamabad‑e Gharb. The analysis shows that attributing /d/ to the morpheme preceding the agreement marker is both consistent with the principle of economy and supported by external evidence. The absence of /d/ in verbs other than the third‑person singular results from the dominance relations *VndvpV,*ɪ̯e >> Onset >> Max and *VndvpV, Ocp[+high]$ >> Onset >> Max.</strong> در کردی کلهری، شناسۀ سوم ‌شخص‌ مفرد در زمان گذشته به‌صورت تکواژ صفر بازنمایی می‌شود و تظاهر آوایی ندارد. با این وجود، شواهدی از حضور همخوان پایانی /d/ در برخی فعل‌های ماضی ساده و ماضی بعید وجود دارد، که این تصور را ایجاد می‌کند شناسۀ سوم‌ شخص ‌مفرد افزون‌بر تکواژ صفر، در برخی فعل‌ها دارای صورت متناوب /‑d/ باشد. پژوهش حاضر در تلاش است که به دلیل عدم رعایت اصل اقتصاد زبانی و توجیه‌ناپذیر بودن این تناوب صرفاً در مورد یک شناسه، تحلیلی ارائه دهد که در آن فرض وجود این تناوب کنار گذاشته شود، و این احتمال را بررسی می‌کند که در آن، همخوان /d/ نه به شناسه، بلکه به تکواژ ماقبل شناسه (پسوند گذشته‌ساز یا پی‌بست فعلی) اختصاص دارد. تحلیل داده‌ها به‌روشی توصیفی‑تحلیلی و در چارچوب انگارۀ توالی هماهنگ از نظریۀ بهینگی متوالی انجام گرفت. داده‌ها ازطریق ۱۵ ساعت مصاحبه با ۱۰ گویشور کردی کلهری ساکن شهرستان‌های گیلان‌غرب و اسلام‌آبادغرب گردآوری شدند. پس از بررسی و تحلیل داده‌ها، نتایج نشان داد فرض تعلق /d/ به تکواژ ماقبل شناسه، هم با اصل اقتصاد زبانی متناسب است و هم با شواهد برون‌پیکره‌ای هماهنگی دارد. عدم حضور /d/ در افعالِ غیر از سوم‌ شخص ‌مفرد  حاصل روابط تسلط *VndvpV,*ɪ̯e>>Onset>>max و *VndvpV, Ocp[+high]$>>Onset>> max است. https://jlil.shirazu.ac.ir/article_8776_01bafc58bed9dccecd638eac99b056bb.pdf