دانشگاه شیراز زبان‌شناسی و گویش‌های ایرانی 2538-3574 10 2 2025 10 23 An Assessment of the Level and Factors of Endangerment of “Zoroastrian Dari” بررسی سطح و عامل‌های درخطربودگی «دَریِ زرتشتی» 79 100 8417 10.22099/jill.2025.54245.1445 FA رضا امینی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران Journal Article 2025 09 09 <strong>This article is a research about the Iranian language called “Zoroastrian Dari” which has two varieties of Kermani and Yazdi. The Kermani variety of the language should be considered an extinct variety, but the Yazdi variety is still alive in the city of Yazd and some villages of Yazd Province. The main aim of the article is to examine this language variety within the framework of  criteria related to language endangerment. The article's data come from the Dari variety spoken in Mobarake village in Taft County of Yazd province. Methodologically this research is an inductive one based on interview, description, and analysis. To gather the data, the writer interviewed one of the native speakers of Mobarake variety of the Yazdi variety of Zoroastrian Dari and referred to the written resources available to him. The findings indicate that in different lexical fields of the variety in question, we can see variations that can be evidence of linguistic changes that push the variety towards leveling with standard Persian. The small number of speakers, migration, and the inevitability of contact with the Persian-speaking linguistic community have made the Zoroastrian Dari vulnerable. As a result, Zoroastrian Dari has to be considered an endangered language. </strong> این مقاله پژوهشی است دربارۀ گونۀ زبانی موسوم به «دَریِ زرتشتی» («گویش بهدینی») که دو گونۀ کرمانی و یزدی دارد. گونۀ کرمانی این زبان را اکنون باید زبانی منقرض­شده به شمار آورد؛ اما گونۀ یزدی آن در شهر یزد و شماری از آبادی­های استان یزد گویشور دارد. هدف اصلی مقاله بررسی وضعیت کنونی دری زرتشتی، تعیین سطح درخطربودگی و عامل‌­های اثرگذار بر این گونۀ زبانی است. داده‌های پژوهش برآمده از گونه­‌ای از دَری زرتشتی است که در «روستای مبارکۀ» شهرستان تفت استان یزد بدان گفتگو می­‌شود. از دید روش­‌شناسی، این پژوهش اِستقرایی، و از دید روش، مبتنی بر مصاحبه و توصیف و تحلیل است. این پژوهش نشان می‌­دهد که در دسته‌­های واژگانی گوناگون گونۀ زبانی بررسی­‌شده در این پژوهش، تنوع­‌هایی دیده می‌­شود که می­‌توان آنها را گواه دگرگونی‌های زبانی دانست که این گونۀ زبانی را در راستای هَم­سانی با زبان فارسی به پیش می­‌راند. شمار اندک گویشوران، مهاجرت و گریزناپذیری تماس با جامعۀ زبانیِ پُرگویشورتر فارسی­‌زبان، دَری زرتشتی را آسیب‌­پذیر کرده و در سراشیب نیستی قرار داده است. https://jlil.shirazu.ac.ir/article_8417_dc5bfdaddb08142b69eae2259fe35f37.pdf