دانشگاه شیراز زبان‌شناسی و گویش‌های ایرانی 2538-3574 9 2 2025 02 19 Linguistic Typology of the Manuscript "Khutab": A Comparative Study Based on Homogeneous Texts گونه شناسی زبانی نسخۀ خطی «خُطَب»: مطالعه ای تطبیقی با تکیه بر متون همگون 139 157 8097 10.22099/jill.2025.53002.1422 FA حسین سبزی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران. سید محمود سید صادقی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران. سید مجتبی حسینی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران. Journal Article 2025 04 23 "Language typology, a relatively new field in linguistics, investigates, compares, and categorizes languages based on their shared structural characteristics. A fundamental question within typology is whether the literary outputs of Iranian writers and poets from various geographical locales can be considered stylistically consistent, notwithstanding considerable linguistic variations, and subsequently analyzed within a singular historical period and specific stylistic category, while disregarding the lexical, structural, and phonetic heterogeneities present. By examining the application of the Persian language across different geographical regions and specific historical eras, typology provides benchmarks. These facilitate identifying a text's original linguistic variety and estimating the geographical origin and temporal context of compositions lacking clear authorship. This research employs a comparative-inductive methodology, seeking to identify the phonetic, structural, and lexical frameworks (the typology) of the text. By contrasting these frameworks with those in comparable texts, the study endeavors to ascertain the manuscript's linguistic variety and its approximate place of origin. The research findings suggest that the evolution of dialects and vernaculars towards Standard Persian did not occur uniformly and contemporaneously throughout all Persian-speaking regions. The book's stylistic variety is Transoxanian, marked by local Transoxanian dialects, a deep connection to its historical and social milieu, and the simultaneous influence of Sogdian, Middle Persian, and Arabic linguistic structures." «گونه ­­­شناسی» شاخه­ ای نوظهور از دانشِ زبان­شناسی است که به ­بررسی، مقایسه و طبقه ­بندی زبان­ ها بر اساس ویژگی­ های ساختاری مشترک آنها می ­پردازد. نظریۀ گونه ­شناسی بر این پیش­ انگارۀ بنیادین استوار است، ­که آیا می ­توان آثار نویسندگان و سرایندگان مناطق مختلف ­جغرافیایی ایران را با وجود اختلافات زبانی چشمگیر، از منظرِ سبک و سبک ­شناسى یکسان انگاشت و همگى را بی­ توجه به ناهمگونی­ های واژگانى و ساختارى و آوایىِ موجود در این متون، در قالب یک دورۀ تاریخى و سبک خاص مورد بررسی قرارداد؟ گونه­ شناسی با طرح این دو ویژگی، یعنی شناخت کاربردهـای زبـان فارسـی درحوزه ­های مختلف جغرافیایی و دوره­ های زمانی معین، سنجه­ هایی را فراهم می‌آورد که به کمک آنها می‌توان گونۀ ­زبانی اصیل یک متن، مکان و زمان تقریبی تألیف آثار بی­ شناسنامه را شناسایی کرد. این پژوهش با رویکردی قیاسی- استقرایی انجام شده ­است و در آن تلاش می‌شود تا با شناسایی نظام‌های آوایی، ساختاری و واژگانی (گونه‌شناسی) متن و مقایسۀ این نظام‌ها با متون همگون، گونۀ زبانی کتاب و مکان تقریبی تألیف آن مشخص گردد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که روند گرایش گونه‌ها و گویش‌ها به سوی شکل‌گیری زبان فارسی معیار در تمامی مناطق فارسی‌زبان، به شکلی یکسان و همزمان روی نداده ­است. گونۀ زبانی کتاب، گونۀ فرارودی (ماوراء­النهری) است. کاربرد لهجه­ ها و گویش ­های محلّی منطقۀ فرارود و پیوندِ عمیق متن با بافت تاریخی و اجتماعی دورۀ خود و تأثیر­پذیری همزمان از زبان­های سغدی و پهلوی در کنار ساختارهای زبان عربی، از عوامل اصلی تشخص بارز زبانی آن به شمار می‌رود. https://jlil.shirazu.ac.ir/article_8097_4b04dc1e928a901f49999ef86bbcce24.pdf